Punëtorët e platformave digjitale në Serbi në zbrazëtirë ligjore

Organizata Ndërkombëtare e Punës (ILO) miratoi në qershor të vitit 2026 Konventën 193, e cila trajton për herë të parë në mënyrë të veçantë punëtorët e platformave digjitale. Në Serbi, ku numri i personave të angazhuar nëpërmjet këtyre platformave është rritur ndjeshëm në vitet e fundit, kuadri ligjor për ta ose nuk zbatohet, ose thjesht nuk ekziston, sipas ekspertëve.

Rëndësia e kësaj konvente u prezantua në një punëtori të mbajtur në Beograd, të organizuar nga ILO, me mbështetjen e Bashkimit Evropian dhe në bashkëpunim me organizatën Re:People – Centre for Society and Technology.

Konventa fokusohet te ashtuquajtura "punë përmes platformave", pra angazhime që lidhin ofertën me kërkesën përmes aplikacioneve digjitale. Megjithëse shembujt më të njohur lidhen me dërgesën e ushqimit, ky model pune përfshin edhe shumë veprimtari të tjera dhe popullariteti i tij në Serbi është rritur me shpejtësi.

Jovan Protiq, koordinator kombëtar i ILO-s për Serbinë, thekson se ratifikimi i konventës do t'u siguronte punëtorëve të platformave të drejta themelore që deri më tani u mungojnë.

"Ajo që në praktikë do të thotë për punëtorët e platformave është se, pas ratifikimit të konventës, ata do të fitonin ato të drejta themelore të punës të parashikuara nga dhjetë konventat tashmë të ratifikuara nga Serbia. Këtu bën pjesë e drejta për lirinë e organizimit, siguria dhe shëndeti në punë, ndalimi i punës së fëmijëve, ndalimi i punës së detyruar, si dhe ndalimi i diskriminimit. Konventa kërkon që ajo çka fitohet gjatë muajit të mos jetë më e ulët se paga minimale në shtetin që e ratifikon", thotë Protiq.

Sipas tij, ndryshimet e nevojshme në Ligjin për Punën dhe në rregullativat e lidhura, si ato për transportin dhe privatësinë, do t'u jepnin punëtorëve të platformave, praktikisht për herë të parë, të drejta reale të punës.

Agjencitë e ndërmjetësimit, pjesë e problemit

Tanja Jakobi nga Re:People – Centre for Society and Technology vë në dukje se punëtorët e platformave në Serbi zakonisht nuk kanë asnjë kontratë, prandaj mbeten edhe pa mbrojtje ligjore. Sipas saj, pjesë e problemit qëndron edhe te agjencitë ndërmjetësuese, të cilat shpesh veprojnë jashtë kuadrit të Ligjit për Punësim përmes Agjencive.

Jakobi shpjegon se agjencitë aktualisht janë të regjistruara për veprimtari që nuk përputhen me punën reale të kurierëve, gjë për të cilën ka paralajmëruar edhe Komisioni për Mbrojtjen e Konkurrencës. Sipas saj, një zgjidhje ekziston tashmë brenda kuadrit ligjor ekzistues, por nuk zbatohet pasi kjo punë praktikisht nuk kontrollohet nga askush.

Konventa 193, edhe pse e miratuar, nuk mund të hyjë në fuqi derisa të ratifikohet nga të paktën dy shtete anëtare të ILO-s. Për ratifikim, sqarohet se shtetet duhet fillimisht të analizojnë kuadrin e tyre ligjor ekzistues, ndërsa konventa lë hapësirë të mjaftueshme që çdo shtet ta përshtatë atë sipas ligjeve të veta.

Protiq kujton se punëtoria e mbajtur në Beograd ishte edhe një apel për një ndryshim më gjithëpërfshirës të Ligjit për Punën, i cili të mos kufizohet vetëm në harmonizimin me direktivat evropiane të Kapitullit 19, por të përfshijë edhe çështje të tjera që ILO ia ka propozuar prej kohësh Ministrisë së Punës.